{"id":2237,"date":"2023-01-30T16:01:48","date_gmt":"2023-01-30T15:01:48","guid":{"rendered":"https:\/\/lodzski.eu\/?p=2237"},"modified":"2023-04-01T12:36:11","modified_gmt":"2023-04-01T10:36:11","slug":"czolowka-najbogatszych-mieszkancow-lodzi-na-przelomie-xix-i-xx-wieku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lodzski.eu\/pl\/eternal-2237-czolowka-najbogatszych-mieszkancow-lodzi-na-przelomie-xix-i-xx-wieku","title":{"rendered":"Czo\u0142\u00f3wka najbogatszych mieszka\u0144c\u00f3w \u0141odzi na prze\u0142omie XIX i XX wieku"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kim byli milionerzy \u0142\u00f3dzcy poprzednich wiek\u00f3w? Jak zdobyli swoje bogactwa i jak je wydali? \u0141\u00f3d\u017a na prze\u0142omie XIX i XX wieku by\u0142a wielkim miastem przemys\u0142owym, z fabrykami i kombinatami t\u0119tni\u0105cymi \u017cyciem tysi\u0119cy robotnik\u00f3w. Wszyscy oni pracowali dla \u00f3wczesnych \u0142\u00f3dzkich przemys\u0142owc\u00f3w, najbogatszych ludzi w mie\u015bcie. W\u015br\u00f3d nich byli: Izrael Pozna\u0144ski, Karol Scheibler, Robert Biedermann, Juliusz Kunitzer i inni. S\u0105 oni uwa\u017cani za tw\u00f3rc\u00f3w \u0141odzi industrialnej. Budowali fabryki, zak\u0142ady, osiedla mieszkaniowe dla pracownik\u00f3w, przekazywali \u015brodki na otwarcie w mie\u015bcie szpitali, instytucji o\u015bwiatowych i kulturalnych \u2014 pisze <a href=\"https:\/\/lodzski.eu\/pl\/eternal-1697-gwiazda-polskiego-teatru-historia-jozefa-pilarskiego\" data-type=\"post\" data-id=\"1697\">lodzski.eu<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_74 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a32dbba60686\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a32dbba60686\"  aria-label=\"Toggle\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/lodzski.eu\/pl\/eternal-2237-czolowka-najbogatszych-mieszkancow-lodzi-na-przelomie-xix-i-xx-wieku\/#Lodz_jako_miasto_robotnikow_i_bogatych_przemyslowcow\" >\u0141\u00f3d\u017a jako miasto robotnik\u00f3w i bogatych przemys\u0142owc\u00f3w<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/lodzski.eu\/pl\/eternal-2237-czolowka-najbogatszych-mieszkancow-lodzi-na-przelomie-xix-i-xx-wieku\/#Izrael_Poznanski_to_jeden_z_najbogatszych_lodzian_XIX_wieku\" >Izrael Pozna\u0144ski to jeden z najbogatszych \u0142odzian XIX wieku<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/lodzski.eu\/pl\/eternal-2237-czolowka-najbogatszych-mieszkancow-lodzi-na-przelomie-xix-i-xx-wieku\/#Robert_Biedermann\" >Robert Biedermann<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/lodzski.eu\/pl\/eternal-2237-czolowka-najbogatszych-mieszkancow-lodzi-na-przelomie-xix-i-xx-wieku\/#Karol_Scheibler_%E2%80%94_wlasciciel_%E2%80%9Cfabrycznego_krolestwa%E2%80%9D_w_Ksiezy_Mlyn\" >Karol Scheibler \u2014 w\u0142a\u015bciciel \u201cfabrycznego kr\u00f3lestwa\u201d w Ksi\u0119\u017cy M\u0142yn<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/lodzski.eu\/pl\/eternal-2237-czolowka-najbogatszych-mieszkancow-lodzi-na-przelomie-xix-i-xx-wieku\/#Juliusz_Kunitzer\" >Juliusz Kunitzer<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Lodz_jako_miasto_robotnikow_i_bogatych_przemyslowcow\"><\/span>\u0141\u00f3d\u017a jako miasto robotnik\u00f3w i bogatych przemys\u0142owc\u00f3w<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"579\" src=\"https:\/\/cdn.lodzski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/04\/image.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2238\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodzski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/04\/image.png 800w, https:\/\/cdn.lodzski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/04\/image-300x217.png 300w, https:\/\/cdn.lodzski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/04\/image-768x556.png 768w, https:\/\/cdn.lodzski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/04\/image-696x504.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W 1820 roku rz\u0105d Kr\u00f3lestwa Polskiego, b\u0119d\u0105cego w tym czasie pa\u0144stwem wasalnym Imperium Rosyjskiego, og\u0142osi\u0142 \u0141\u00f3d\u017a miastem fabrycznym. Od tego momentu rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 szybki rozw\u00f3j industrialny miasta. Jeden po drugim przedsi\u0119biorcy, g\u0142\u00f3wnie pochodzenia niemieckiego i \u017cydowskiego, zak\u0142adali w mie\u015bcie fabryki w\u0142\u00f3kiennicze i manufaktury.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tak wi\u0119c w drugiej po\u0142owie XIX wieku \u0141\u00f3d\u017a sta\u0142a si\u0119 przemys\u0142ow\u0105 stolic\u0105 Kr\u00f3lestwa Polskiego, licz\u0105c\u0105 w\u00f3wczas 300 tys. mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tw\u00f3rcami \u0141odzi przemys\u0142owej, si\u0142\u0105 nap\u0119dow\u0105 miasta, by\u0142 w\u0105ski kr\u0105g przemys\u0142owc\u00f3w w\u0142\u00f3kienniczych, w\u0142a\u015bcicieli fabryk i m\u0142yn\u00f3w. Posiadali oni ogromne fortuny, budowali dwory i pa\u0142ace, przekazywali pieni\u0105dze na cele charytatywne, ale nie brakowa\u0142o te\u017c pog\u0142osek o nadmiernej eksploatacji robotnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Izrael_Poznanski_to_jeden_z_najbogatszych_lodzian_XIX_wieku\"><\/span>Izrael Pozna\u0144ski to jeden z najbogatszych \u0142odzian XIX wieku<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"780\" height=\"572\" src=\"https:\/\/cdn.lodzski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/04\/image-1.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2241\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodzski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/04\/image-1.png 780w, https:\/\/cdn.lodzski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/04\/image-1-300x220.png 300w, https:\/\/cdn.lodzski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/04\/image-1-768x563.png 768w, https:\/\/cdn.lodzski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/04\/image-1-696x510.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 780px) 100vw, 780px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednym z najbogatszych mieszka\u0144c\u00f3w \u0141odzi w ko\u0144cu XIX wieku by\u0142 przemys\u0142owiec \u017cydowskiego pochodzenia Izrael Pozna\u0144ski. S\u0142usznie nazywano go jednym z tw\u00f3rc\u00f3w \u0141odzi industrialnej i &#8222;kr\u00f3lem bawe\u0142ny&#8221;. Bez przesady, by\u0142 jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych postaci w historii dziewi\u0119tnastowiecznej \u0141odzi. Prawdopodobnie gdyby nie Pozna\u0144ski i szereg innych przemys\u0142owc\u00f3w, \u0141\u00f3d\u017a nie sta\u0142aby si\u0119 przemys\u0142ow\u0105 stolic\u0105 Polski.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Przysz\u0142y przemys\u0142owiec urodzi\u0142 si\u0119 25 sierpnia 1833 roku w Aleksandrowie \u0141\u00f3dzkim jako syn Kalmana i Malki Pozna\u0144skich. Rodzina w kt\u00f3rej przyszed\u0142 na \u015bwiat Izrael by\u0142a liczna, opr\u00f3cz niego dorasta\u0142o jeszcze 14 innych dzieci.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gdy Izrael mia\u0142 rok, jego rodzina przenios\u0142a si\u0119 do \u0141odzi. Ojciec ch\u0142opca, Kalman, zajmowa\u0142 si\u0119 handlem, sprzedawa\u0142 len i bawe\u0142n\u0119. M\u0119\u017cczyzna zadba\u0142 o to, by jego dzieci otrzyma\u0142y odpowiednie wykszta\u0142cenie. Jego syn Izrael uczy\u0142 si\u0119 w niemiecko-rosyjskim progimnazjum, biegle m\u00f3wi\u0142 po niemiecku, polsku, rosyjsku oraz w jidysz. By\u0142 te\u017c wykszta\u0142cony samodzielnie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Izrael Pozna\u0144ski o\u017ceni\u0142 si\u0119 do\u015b\u0107 wcze\u015bnie \u2014 nie mia\u0142 jeszcze 20 lat, gdy wzi\u0105\u0142 \u015blub z Leoni\u0105 Hertz. Jego \u017cona by\u0142a c\u00f3rk\u0105 zamo\u017cnego \u017cydowskiego kupca z Warszawy. Jako posag przywioz\u0142a z Warszawy sklep, kt\u00f3ry w tamtych czasach wart by\u0142 750 rubli. Ponadto dzi\u0119ki \u017conie Izrael nawi\u0105za\u0142 cenne kontakty w stolicy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pod koniec lat 50. XIX wieku Izrael Pozna\u0144ski rozpocz\u0105\u0142 produkcj\u0119 tkanin. W 1859 r. jego fabryka produkowa\u0142a tkaniny o warto\u015bci 6 tys. rubli. W ci\u0105gu nast\u0119pnej dekady produkcja w jego fabryce wzros\u0142a czterokrotnie do ponad 23 tys. rubli.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Na pocz\u0105tku lat 70. XIX wieku Pozna\u0144ski rozpocz\u0105\u0142 wykup dzia\u0142ek przy ulicy Ogrodowej, a p\u00f3\u017aniej pojawi\u0142 si\u0119 tam du\u017cy kompleks fabryczny. W 1872 roku Pozna\u0144ski wybudowa\u0142 mechaniczn\u0105 tkalni\u0119 z 200 mechanicznymi krosnami, a p\u00f3\u017aniej powsta\u0142a du\u017ca prz\u0119dzalnia. W fabrykach Pozna\u0144skiego zatrudniano tysi\u0105ce robotnik\u00f3w. Fabrykant posiada\u0142 tak\u017ce plantacje bawe\u0142ny w Kazachstanie, Uzbekistanie i Turkmenistanie oraz sklepy w Petersburgu, Charkowie i Odessie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Za \u017cycia Izrael Pozna\u0144ski znany by\u0142 jako wyzyskiwacz. Kr\u0105\u017cy\u0142y plotki, \u017ce p\u0142aci\u0142 swoim pracownikom najni\u017csze stawki, a ci pracowali po 16 godzin dziennie i przychodzili do pracy nawet w \u015bwi\u0119ta.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pod koniec \u017cycia, gdy by\u0142 ci\u0119\u017cko chory, Pozna\u0144ski aktywnie anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 charytatywn\u0105. Finansowa\u0142 budow\u0119 szpitali, plac\u00f3wek o\u015bwiatowych, synagog i ko\u015bcio\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jeden z najbogatszych \u0142\u00f3dzkich przemys\u0142owc\u00f3w zmar\u0142 29 kwietnia 1900 roku w wieku 57 lat. Pozostawiony przez niego maj\u0105tek szacowany by\u0142 na 7 milion\u00f3w rubli.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Robert_Biedermann\"><\/span>Robert Biedermann<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"500\" height=\"657\" src=\"https:\/\/cdn.lodzski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/04\/image-2.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2244\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodzski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/04\/image-2.png 500w, https:\/\/cdn.lodzski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/04\/image-2-228x300.png 228w\" sizes=\"auto, (max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Robert Ludwik Karol Biedermann to pochodz\u0105cy z Niemiec \u0142\u00f3dzki przemys\u0142owiec, uwa\u017cany za jednego z pionier\u00f3w rozwoju przemys\u0142u w \u0141odzi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Przysz\u0142y bogacz urodzi\u0142 si\u0119 21 sierpnia 1836 roku w miejscowo\u015bci Zdu\u0144ska Wola. P\u00f3\u017aniej jego rodzina przenios\u0142a si\u0119 do \u0141odzi. Biedermann kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 jako czeladnik i odby\u0142 5-letni\u0105 praktyk\u0119 w farbowaniu tkanin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Udane ma\u0142\u017ce\u0144stwo Roberta Biedermanna pomog\u0142o mu zaistnie\u0107 w przemy\u015ble. O\u017ceni\u0142 si\u0119 z c\u00f3rk\u0105 fabrykanta Friedricha Edwarda Brauna \u2014 Emm\u0105. Pieni\u0105dze, kt\u00f3re Emma wnios\u0142a jako posag, znacznie u\u0142atwi\u0142y Biedermannowi rozpocz\u0119cie dzia\u0142alno\u015bci przemys\u0142owej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W latach 60. XIX w. za\u0142o\u017cy\u0142 warsztat do produkcji prz\u0119dzy oraz tkanin we\u0142nianych i bawe\u0142nianych. W latach 70. XIX wieku przedsi\u0119biorca uruchomi\u0142 produkcj\u0119 wyrob\u00f3w we\u0142nianych i tkanin meblowych. Ponadto posiada\u0142 mechaniczn\u0105 suszarni\u0119 i farbiarni\u0119. W p\u00f3\u017aniejszym okresie Biedermann uruchomi\u0142 fabryk\u0119 tkack\u0105 bawe\u0142ny z 60 krosnami. W latach 90. XIX w. jego przedsi\u0119biorstwa zosta\u0142y w pe\u0142ni zelektryfikowane.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Posiada\u0142 dzia\u0142ki nad brzegiem rzeki Ludki. Na w\u0142asny koszt wybudowa\u0142 domy dla pracownik\u00f3w swoich przedsi\u0119biorstw oraz za\u0142o\u017cy\u0142 dom dla sierot.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Robert Biedermann aktywnie anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105, by\u0142 cz\u0142onkiem Komitetu Kanalizacji i Wodoci\u0105g\u00f3w \u0141odzi, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wchodzili najbogatsi \u00f3wcze\u015bni przemys\u0142owcy miasta.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Przedsi\u0119biorca zmar\u0142 10 wrze\u015bnia 1899 roku w \u0141odzi. W swoim testamencie fabrykant zapisa\u0142 po 1,5 tys. rubli gminom ewangelickim, \u017cydowskim, rzymskokatolickim i prawos\u0142awnym w mie\u015bcie.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Karol_Scheibler_%E2%80%94_wlasciciel_%E2%80%9Cfabrycznego_krolestwa%E2%80%9D_w_Ksiezy_Mlyn\"><\/span>Karol Scheibler \u2014 w\u0142a\u015bciciel \u201cfabrycznego kr\u00f3lestwa\u201d w Ksi\u0119\u017cy M\u0142yn<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"780\" height=\"953\" src=\"https:\/\/cdn.lodzski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/04\/image-3.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2247\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodzski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/04\/image-3.png 780w, https:\/\/cdn.lodzski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/04\/image-3-246x300.png 246w, https:\/\/cdn.lodzski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/04\/image-3-768x938.png 768w, https:\/\/cdn.lodzski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/04\/image-3-696x850.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 780px) 100vw, 780px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u00f3wi\u0105c o najbardziej wp\u0142ywowych i zamo\u017cnych mieszka\u0144cach \u0141odzi prze\u0142omu XIX i XX wieku, trudno pomin\u0105\u0107 przedsi\u0119biorc\u0119 niemieckiego pochodzenia, jednego z \u0142\u00f3dzkich &#8222;kr\u00f3l\u00f3w bawe\u0142ny&#8221;, Karola Scheiblera. Scheibler posiada\u0142, bez przesady, w\u0142asne &#8222;kr\u00f3lestwo&#8221; na Ksi\u0119\u017cym M\u0142ynie: znajdowa\u0142 si\u0119 tam kompleks fabryczny, domy dla robotnik\u00f3w, szpital, szko\u0142a i inna infrastruktura spo\u0142eczna.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Karol Scheibler urodzi\u0142 si\u0119 1 wrze\u015bnia 1820 roku w mie\u015bcie Monschau (\u00f3wczesne Prusy). Uko\u0144czy\u0142 szko\u0142\u0119 podstawow\u0105 i gimnazjum. Praktyczne umiej\u0119tno\u015bci zdobywa\u0142 w prz\u0119dzalni swojego wuja w Belgii.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Do Kr\u00f3lestwa Polskiego przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 w 1848 roku. Przysz\u0142y przemys\u0142owiec osiad\u0142 w Ozorkowie, w wojew\u00f3dztwie \u0142\u00f3dzkim. Tu rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 w fabryce w\u0142\u00f3kienniczej drugiego wuja.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Na pocz\u0105tku lat 50. XIX wieku wraz z Juliusem Schwartzem zajmowa\u0142 si\u0119 w \u0141odzi budow\u0105 maszyn. W 1855 r. Scheibler za\u0142o\u017cy\u0142 prz\u0119dzalni\u0119, kt\u00f3rej produkcja z roku na rok ros\u0142a. W 1870 roku jego firma zatrudnia\u0142a ju\u017c prawie 2 tysi\u0105ce os\u00f3b. Fabryka Scheiblera by\u0142a jednym z trzech najwi\u0119kszych producent\u00f3w bawe\u0142ny w \u00f3wczesnej Polsce.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednak jeszcze wi\u0119kszy sukces przyni\u00f3s\u0142 Karolowi Scheiblerowi kompleks fabryczny w Ksi\u0119\u017cym M\u0142ynie, kt\u00f3ry wybudowa\u0142 w latach 70. XIX wieku. Wok\u00f3\u0142 budynk\u00f3w fabrycznych przemys\u0142owiec wybudowa\u0142 osiedla mieszkaniowe dla robotnik\u00f3w, stacj\u0119 benzynow\u0105, remiz\u0119 stra\u017cack\u0105, szpital, ambulatorium, szko\u0142\u0119 i sierociniec. Z infrastruktury socjalnej korzystali pracownicy Scheiblera, kt\u00f3rych by\u0142o prawie 5 tysi\u0119cy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Przemys\u0142owiec aktywnie uczestniczy\u0142 tak\u017ce w dzia\u0142alno\u015bci spo\u0142ecznej i charytatywnej. Zmar\u0142 po d\u0142ugiej chorobie 13 kwietnia 1881 roku.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Juliusz_Kunitzer\"><\/span>Juliusz Kunitzer<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"500\" height=\"627\" src=\"https:\/\/cdn.lodzski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/04\/image-4.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2250\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodzski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/04\/image-4.png 500w, https:\/\/cdn.lodzski.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/04\/image-4-239x300.png 239w\" sizes=\"auto, (max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Okres rozwoju fabryki w\u0142\u00f3kienniczej Juliusza Kunitzera, jednego z najbardziej wp\u0142ywowych magnat\u00f3w przemys\u0142owych w \u0141odzi, przypad\u0142 na prze\u0142om lat 1880 i 1900.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Juliusz Kunitzer urodzi\u0142 si\u0119 19 pa\u017adziernika 1843 roku w Przedborzu. Do \u0141odzi przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 w po\u0142owie lat 60. XIX wieku. Jako tkacz Kunitzer szybko znalaz\u0142 prac\u0119 w fabryce wyrob\u00f3w we\u0142nianych Edwarda Hentschela, a p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 kierownikiem technicznym zak\u0142adu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W 1869 roku Kunitzer po\u015blubi\u0142 Agnieszk\u0119 Meyer, siostr\u0119 Ludwika Meyera, w\u0142a\u015bciciela \u0142\u00f3dzkiej fabryki. Narzeczona Kunitzera mia\u0142a du\u017cy posag, kt\u00f3ry zainwestowa\u0142 w budow\u0119 w\u0142asnej fabryki.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W 1879 roku Kunitzer za\u0142o\u017cy\u0142 fabryk\u0119 prz\u0119dzenia i tkania bawe\u0142ny w podmiejskiej wsi Widzew, niedaleko \u0141odzi. Jak wspomniano wy\u017cej, rozkwit jego przedsi\u0119biorstw przypad\u0142 na prze\u0142om lat 1880 i 1900. W tym okresie powsta\u0142y nowe budynki: prz\u0119dzalnia, tkalnia, farbiarnia z drukarni\u0105, bielarnia i gazownia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Przemys\u0142owiec wybudowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c osiedle mieszkaniowe dla swoich pracownik\u00f3w, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 ze 150 dom\u00f3w. Ponadto w Widzewie powsta\u0142 szpital, szko\u0142a i przedszkole dla dzieci jego pracownik\u00f3w, ko\u015bci\u00f3\u0142 oraz sklepy. W ten spos\u00f3b, dzi\u0119ki staraniom Kunitzera, podmiejska wie\u015b Widzew przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w jedn\u0105 z przemys\u0142owych dzielnic \u0141odzi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Przemys\u0142owiec aktywnie anga\u017cowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce w r\u00f3\u017cne inicjatywy spo\u0142eczne i gospodarcze. Dzi\u0119ki bliskim zwi\u0105zkom z carsk\u0105 Rosj\u0105 pom\u00f3g\u0142 sprowadzi\u0107 do \u0141odzi tramwaj elektryczny. Zorganizowa\u0142 tak\u017ce konsorcjum w\u0119glowe \u201cKunitzer and Co\u201d oraz anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 charytatywn\u0105. Jednocze\u015bnie Kunitzer znany by\u0142 jako z\u0142o\u015bliwy wyzyskiwacz robotnik\u00f3w.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Przemys\u0142owiec zosta\u0142 zamordowany 30 wrze\u015bnia 1905 roku przez dzia\u0142acza Polskiej Partii Socjalistycznej podczas wydarze\u0144 rewolucyjnych.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Oczywi\u015bcie to nie wszyscy zamo\u017cni \u0142\u00f3dzcy przemys\u0142owcy, kt\u00f3rzy \u017cyli i tworzyli histori\u0119 miasta w drugiej po\u0142owie XIX i na pocz\u0105tku XX wieku. List\u0119 t\u0119 mo\u017cna uzupe\u0142ni\u0107 o Ludwika Geyera, Edwarda Herbsta, Karola Scheiblera m\u0142odszego i innych.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kim byli milionerzy \u0142\u00f3dzcy poprzednich wiek\u00f3w? Jak zdobyli swoje bogactwa i jak je wydali? \u0141\u00f3d\u017a na prze\u0142omie XIX i XX wieku by\u0142a wielkim miastem przemys\u0142owym, z fabrykami i kombinatami t\u0119tni\u0105cymi \u017cyciem tysi\u0119cy robotnik\u00f3w. Wszyscy oni pracowali dla \u00f3wczesnych \u0142\u00f3dzkich przemys\u0142owc\u00f3w, najbogatszych ludzi w mie\u015bcie. W\u015br\u00f3d nich byli: Izrael Pozna\u0144ski, Karol Scheibler, Robert Biedermann, Juliusz Kunitzer [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":271,"featured_media":1895,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[194],"tags":[1385,1374,1375,1039,1386,1383,1378,1377,1382,1381,1380,1384,1376,1379,979],"moimportance":[33],"motype":[199],"moformat":[75],"class_list":["post-2237","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-sukcesow","tag-bogaci-ludzie","tag-czolowka-najbogatszych-mieszkancow-lodzi","tag-czolowka-najbogatszych-mieszkancow-lodzi-na-przelomie-xix-i-xx-wieku","tag-historia-sukcesu","tag-historia-sukcesu-slawnych-ludzi","tag-historie-znanych-ludzi","tag-izrael-poznanski","tag-izrael-poznanski-to-jeden-z-najbogatszych-lodzian-xix-wieku","tag-juliusz-kunitzer","tag-karol-scheibler","tag-karol-scheibler-wlasciciel-fabrycznego-krolestwa-w-ksiezy-mlyn","tag-ludzi-w-lodzi","tag-lodz-jako-miasto-robotnikow-i-bogatych-przemyslowcow","tag-robert-biedermann","tag-slawni-ludzie","moimportance-retranslyacziya-v-agregatory","motype-eternal","moformat-list-short"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lodzski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2237","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lodzski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lodzski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/271"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2237"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/lodzski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2237\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2253,"href":"https:\/\/lodzski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2237\/revisions\/2253"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1895"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lodzski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2237"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2237"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2237"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=2237"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=2237"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodzski.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=2237"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}